آموزش مهارت ابراز وجود، قاطعیت و جرأت‌مندی (۱)

2+

 

مهارت جرأت‌ورزی، قاطعیت و ابراز وجود زیر مجموعه ارتباط موثر، یکی از ده مهارت زندگی است که توسط سازمان جهانی بهداشت اعلام شده است.

 

_قاطعیت چیست؟

اشکال در رفتار جرأت‌مندانه، چه مشکلی برای فرد ایجاد می‌کند و آموختن این مهارت چه فایده‌ای برای ما خواهد داشت؟
آیا تا به حال در شرایطی قرار گرفته‌اید که علارغم میل خود مجبور به پذیرفتن خواسته دیگران باشید، برای نمونه دوستی تلفن کرده و اظهار می‌کند که می‌خواهد جمعه به منزل شما بیاید در حالی که شما برنامه دیگری برای خود در نظر گرفته‌اید.
آیا مواردی پیش آمده که نتوانید رنجش و ناراحتی خود را از دیگران بیان کنید؟

آیا تا به حال در شرایطی قرار گرفته‌اید که نتوانید مخالفت و اعتراض خود را با نظر دیگران اعلام کنید و حق خود را بگیرید؟
در فروشگاه‌ی فروشنده با چرب‌زبانی می‌خواهد جنس خود را بفروشد چه عکس العملی از خود نشان خواهید داد؟

راننده تاکسی دستگاه تاکسی‌متر خود را روشن نمی‌کند و شرم و خجالت به شما اجازه نمی‌دهد به او تذکر دهید تاکسی‌متر را روشن کند و کرایه بیشتر از شما می‌گیرد. به نظر می‌رسد که تقریبا همه آدم‌ها، به ویژه در جامعه ما که کمتر به آموزش این مهارت اهمیت داده شده است، تجربه چنین مشکلاتی را دارند که در این صورت گفته می‌شود این افراد در رفتار جرأت‌مندانه مشکل داشته و افراد قاطعی نیستند.

 

 

_جرأت‌مندی چیست؟

تعاریف زیادی وجود دارد اما به طور کلی جرأت‌مندی را می‌توان توانایی ابراز صادقانه نظرات، احساسات و نگرش‌ها بدون احساس ترس و اضطراب دانست.
جرأت‌مندی هم چنین شامل دفاع فرد از حقوق خود به شکلی که حقوق دیگران پایمال نشود، است.
بنابراین درصورت عدم آشنایی به این مهارت، دچار مشکلات جدی مانند ناتوانی در “نه” گفتن شده که خود به مشکلات زیادی مانند اعتیاد، انواع بزهکاری، بیماری راضی‌کردن دیگران و مهرطلبی منجر می‌شود.

هم چنین فرد به دلیل نگرفتن حق خود و خشم ایجاد شده و سرکوب آن به انواع بیماری‌های روحی و جسمی مانند افسردگی، یاس، درماندگی، سردرد و فشار خون بالا، زخم معده، بیماری‌های قلبی و… مبتلا می‌شود. علاوه بر آن شخص با طلب‌نکردن حقوق خود، زور شنیدن، تحمل خواسته‌ها و نظرات دیگران در خانواده، محیط کار با رئیس، مدیر و همکاران و به طور کلی در اجتماع باعث سلطه‌جویی افراد ظالم و ایجاد ظلم که خاص اجتماع پدرسالارانه است، خواهد شد.

یکی از دلایل ظلم و وجود بی‌عدالتی در هر جامعه‌ای عدم قاطعیت و جرأت‌مندی افراد آن است که قادر به بیان احساسات، افکار و نیاز‌های خود نیستند. هدف از آموزش این مهارت، در حقیقت جرأت بیان احساس، فکر، عقیده و حل مشکلات از طریق گفت‌ و گو است تا معنای حرف‌های دیگران را متوجه شویم و نسبت به کنترل احساس سلطه‌جویانه واکنش نشان دهیم تا به جای رفتار پرخاشگرانه و منفعلانه رفتاری جرأت‌مند داشته باشیم.

 

 

با توجه به اهمیت موضوع و بررسی عمیق، اصولی و علمی این مسئله به دیدار دکتر علی بابایی زاده، مشاور و مدرس (TA تحلیل رفتار مقابل) شاخه روان‌درمانی رفته و چکیده این مصاحبه را در اختیار شما قرار می‌دهیم:

 

_در کتب روانشناسی بیماری راضی‌کردن دیگران، مهر طلبی و ناتوانی در “نه گفتن” یک بیماری تلقی می‌شود، نظر شما در این باره چیست؟

در واقع در طبقه‌بندی بیماری‌های روانی در DSM، بیماری به نام راضی‌کردن دیگران نداریم ولی در طبقه‌بندی بیماری‌های اضطرابی و اختلال‌های شخصیتی نشانگانی وابسته به این موضوع وجود دارد که یکی از آن‌ها عدم قاطعیت فرد و جرأت‌ورزی است.

فرد مهرطلب، در بیان خواسته‌ها، احساسات، آرزوها، افکار، عقاید و نگرش‌های خودش و در بیان آنچه می‌خواهد داشته باشد یا نداشته باشد دچار مشکل است. در واقع این افراد در بیان عدم‌خواستن یا عدم‌رضایت برای انجام کاری مشکل داشته و قادر به گفتن “نه”، نیستند و با بله گفتن‌های مفرط می‌خواهند دیگران را از خود راضی نگه دارند و به احساس رضایت، آرامشی نه چندان سالم، دست یابند.

 

 

_این ناتوانی در “نه گفتن” چگونه باعث بیماری می‌شود؟

فرد بله‌گو که از گفتن “نه” هراس دارد با بله گفتن‌های متوالی به افراد، قادر به رسیدگی نیازهای اساسی زندگی خویش نیست و مدام در حال سرویس‌دادن به دیگران است، بنابراین چنین فردی از نظر عمل کرد و یا کارآمدی فردی و اجتماعی در زمینه‌های مختلف شغلی، تحصیلی، خانوادگی و ارتباطی دچار مشکل شده و می‌توانیم بگوییم چنین فردی دارد به سمت ناخوشی و عارضه‌مندی پیش می‌رود.

فرد از مسائل شخصی خود عقب افتاده بنابراین کم کم احساس اجحاف می‌کند، زیرا اهداف فرضی که برای خودش در نظر گرفته بود، نادیده گرفته شده و نظریات، اهداف و درخواست‌های دیگران جایگزین زندگی او می‌شود که از سوی دیگر، امکان دارد در قبال خدماتی که به دیگران می‌دهد به انتظاراتی که غالبا تایید و نوازش است، نیاز پیدا کند و اگر این انتظارات برآورده نشود امکان رنجش به وجود می‌آید.

حالا ما با انسانی مواجه هستیم که دچار ناکارآمدی شده و احساس رضایت‌مندی عمومی از خودش پایین آمده، رنجیده و به سمت ناخوشی روانی پیش می‌رود و حالا این فرد آنقدر ناکارآمد و غمگین شده که ما آن را به عنوان یک بیمار افسرده شدید می‌شناسیم.

 

 

_ چه عواملی باعث عدم قاطعیت و جرأت‌ورزی شده و باعث می‌شود فرد قادر به گفتن “نه”، نباشد؟

دلایل روانشناختی عمیق، پیچیده و چندین عاملی وجود دارد که از مهم‌ترین آن‌ها رابطه بچه با والدین در زمان کودکی است. تاریخچه زمان کودکی، اینکه کودک در چه خانواده‌ای رشد کرده و نظر پدر و مادر در مورد قاطعیت چه بوده است، در قاطعیت کودک موثر است.

 

_ آگاهی و عملکرد مردم در برخورد با مسائل قاطعیت و “نه” گفتن را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

به عقیده من، در جامعه ما گاهی تعارفات زیادی خودنمایی می‌کند و بسیار پیش می‌آید که زیر این تعارف ترس از “نه” گفتن وجود داشته باشد. در واقع افراد آن چیزی را که واقعا در ذهنشان وجود دارد، بیان نمی‌کنند که بعضی از نویسندگان جامعه ما را جامعه‌ای مهر طلب و تایید طلب تلقی می‌کنند که در آن مهارت‌های الگوی رفتار قاطعیت و جرأت‌مندانه است.

 

در نوشتار ” آموزش مهارت ابراز وجود، قاطعیت و جرأت‌مندی (۲) ” به ادامه این مصاحبه خواهیم پرداخت.

 


 

2+
Rating: 2.0/5. From 1 vote.
Please wait...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *