شخصیت‌های خودشیفته و نمایشی چه خصوصیاتی دارند؟

6+

 

_شخصیت خودشیفته (Narcissistic personality):

اصطلاح خودشیفتگی از یک افسانه قدیمی یونانی گرفته شده است. در این افسانه مردی جوان عاشق عکس خود که در آب افتاده بود، می‌شود.
مبتلایان به این اختلال احساس خود بزرگ‌بینانه دارند. آن‌ها خود را آدم‌های خاصی می‌پندارند و انتظار دارند به طور خاصی با آن‌ها مدارا شود و تحمل انتقاد را ندارند. آن‌ها معمولا افراد جاه‌طلبی هستند که آرزوی شهرت و مکنت را دارند. اگر بخواهیم مبتلایان به این اختلال شخصیت را خیلی ساده وصف کنیم، می‌توانیم بگوئیم همان گروهی هستند که مردم، آن‌ها را به شوخی و خنده ” از خود متشکر” می‌گویند.

اصطلاح خودشیفتگی به مفاهیم متعددی اشاره دارد. از آن جمله: تفرعن مطلق تا ناپختگی و عدم بلوغ عاطفی و خود محوری. افراد دارای شخصیت خودشیفته خود را بدون جهت بزرگ می‌پندارند و نسبت به ارزیابی دیگران از خود بسیار حساس هستند. اگر کسی از آن‌ها انتقاد کند یا خرده بگیرد احساس خشم، شرم و تحقیر می‌کنند. در مقابل، چون مورد تشویق و تحسین دیگران قرار بگیرند، خوشحالی زایدالوصفی به آن‌ها دست می‌دهد. افراد خودشیفته نیازمند توجه و ستایش دائمی هستند و اگر دیگران از این کار غفلت کنند، خود به جستجوی تحسین می‌پردازند و به شکل‌های مختلف دیگران را وادار به تمجید از خویش می‌کنند. برای فضائل و دست‌آورد‌های خویش اهمیتی اغراق آمیز قائلند. همچنین این افراد مایلند همه جا به عنوان فرد استثنایی مورد توجه و پذیرش قرار گیرند، در حالی که هیچ محبتی به دیگران ندارند و آن‌ها را به عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به هدف خود مورد استفاده قرار می‌دهند.

 

حسادت به دیگران هم در ایشان زیاد ملاحظه می‌شود. دستاورد‌های چشمگیر افراد موفق، آرزوی افراد خود شیفته است، اما آن افراد را شایسته چنان دستاوردهایی نمی‌دانند. مایلند معاشران آن‌ها افراد برجسته باشند تا بتوانند این معاشران را به رخ دیگران بکشند. افراد خودشیفته به کسی دل نمی‌بندند، اما شیفته صفات ظاهری دیگران می‌شوند، برای نمونه به دنبال همسری زیبا، تحصیل‌کرده، ثروتمند و متشخص می‌گردند. زیرا تنها کسی با این صفات را شایسته همسری خود می‌دانند. 

مهربانی، گذشت و نوع دوستی از نظر افراد دارای شخصیت خودشیفته شعارهای غیرواقعی و یا رویه افراد ساده‌دل است. اگر دوست یا همسر آنان لحظه‌ای دست از تحسینشان بردارد، خشمگین، مضطرب و افسرده می‌شوند و با رنجیدگی او را به قدرناشناسی و حماقت متهم می‌کنند. مبتلایان به این اختلال شخصیت، چه مرد و چه زن، قادر به ادراک عواطف و احساس و خواسته و نیاز همسر خود نیستند، برای نمونه اگر همسرشان به علت بیماری نتواند آن‌ها را در میهمانی همراهی کند به شدت آزرده و خشمگین می‌شوند و در واقع به همسر خود حتی حق بیمارشدن را هم نمی‌دهند. 

اگر در حضور فرد خود شیفته از دیگران تمجید شود، می‌رنجد، زیرا او تحسین را تنها شایسته خود می‌داند. زمانی که همسر یا دوست یا کارفرما انتقاد به جایی از او به عمل می‌آورند، با آنان احساس دشمنی می‌کند و می‌کوشد با کوبیدن و تحقیرشان به زعم خویش مقابله به مثل کند. در نخستین دیدار اگر کسی آنان را بستاید او را به عرش می‌برند و به گونه‌ای اغراقی تبدیل به بت می‌کنند، لیکن اگر همین شخص کوچک‌ترین خواسته‌شان را برنیاورد، به پست‌ترین و منفورترین فرد عالم تبدیل می‌شود. 

 

 

هر چند این افراد خود را به ظاهر بزرگ، والا و مهم می‌دانند اما در اصل از احساس حقارت و بی‌ارزشی و سطحی‌بودن در رنج هستند. در واقع خود را معتبر و محترم نمی‌دانند و از این روست که در صدد جلب دائمی توجه و تحسین دیگران هستند تا بتوانند به خود بقبولانند که دیگران آن‌ها را تایید می‌کنند.
درمان این بیماران (افراد دارای شخصیت خودشیفته) و حتی متقاعد کردن آن‌ها برای مراجعه به روانپزشک کار دشواری است، زیرا می‌گویند: ” من هیچ مشکلی ندارم و شما خود بیمار هستید.” و یا اظهار می‌دارند: ” من از دکتر بیشتر می‌دانم.” به هر حال روان‌درمانی با هدف ایجاد بینش برای بیمار، درمان اصلی را تشکیل می‌دهد. 

 

_شخصیت نمایشی (Histrionic personality ):

مهم‌ترین ویژگی مبتلایان به این اختلال شخصیتی تمایل به جلب توجه است و برای این کار دست به کارهای غیرعادی می‌زنند. از جمله پوشیدن لباس‌های عجیب و آرایش‌های نابه هنجار و زننده، اغواگری و تکبر. افراد دارای شخصیت نمایشی یا هیستریونیک  اگر در جمعی مورد توجه قرار نگیرند به شدت احساس ناراحتی می‌کنند و به هر ترتیب می‌کوشند توجه دیگران به خود را جلب نمایند، حتی اگر به صورت تظاهر به غش و ضعف باشد.

 

 

مبتلایان به این نوع اختلال غالبا برای برقراری وابستگی عمیق و دیرپا دچار مشکلات و ناتوانی هستند. در افکار و احساسات خود تمایل به مبالغه دارند و سعی می‌کنند هر چیز را مهم‌تر از آن چه که واقعا هست جلوه دهند. عواطف افراد دارای شخصیت نمایشی یا هیستریونیک به صورت شدید و نمایشی و اغراق‌آمیز ابراز می‌شود اما از عمق برخوردار نیست. این افراد هیچ‌گاه عشق و علاقه واقعی به دیگران پیدا نمی‌کنند اما ممکن است وابسته شوند، که این وابستگی هم فقط برای ارضای نیازهای خداخواهانه آن‌هاست. 

این افراد رفتارهای کودکانه دارند، برای نمونه بسیار تلقین‌پذیر و به اصطلاح دهان‌بین هستند. به سادگی به وسیله گفته‌های دیگران یا موقعیت‌ها تحت تاثیر قرار می‌گیرند. مبتلایان به این اختلال شخصیتی شیفته مدهای جدید و تغییرات پی‌در‌پی هستند، بی‌آنکه واقعا نیازی به این تغییرات باشد. اصولا به دست‌آوردن و سپس رها‌ کردن، یکی از ویژگی‌های بارز آن‌هاست که نشانگر عدم بلوغ عاطفی است. در مجموع فرد هیستریونیک نمی‌تواند کارگر یا کارمند و یا همسر خوبی باشد، زیرا با همه مسائل زندگی به شکل عاطفی و غیرمنطقی برخورد می‌کند. پیش از این گمان می‌رفت این نوع اختلال شخصیتی منحصر به زنان باشد، اما اکنون می‌دانیم که در مردان هم به همان میزان وجود دارد.

 

 

زنان مبتلا حالت‌های اغواگرانه و فریبنده ناخودآگاهانه را به نمایش می‌گذارند و مردان هیستریونیک نیز با ظاهر ورزشکارانه و دکمه‌های باز پیراهن و گردن‌بند و دستبند و انگشتر از فلزات گرانبها و رنگ‌های تند لباس خود جلب توجه می‌کنند. اقدام به خودکشی‌های نمایشی و حملات غش و ضعف در برابر ناکامی‌ها برای رسیدن به خواسته‌ها در زنان و مردان هیستریونیک فراوان است. منظور از افراد هیستریونیک از خودکشی ایجاد احساس گناه در اطرافیان یا جلب‌نظر و در مجموع برای رسیدن به خواسته‌هاست و قصد مرگ در بین نیست. مبتلایان به این اختلال شخصیت، در معرض اعتیاد به مواد مخدر و الکل و رفتارهای نابه هنجار و … قرار دارند.
برای درمان این نوع بیماران، برخی از روانشناسان، روان درمانی و برخی پژوهشگران ” شناخت_ درمانی” را برای بیمار هیستریونیک توصیه می‌کنند به این مفهوم که او بیاموزد و بیندیشد، نه آن که به صورت ناگهانی و مهارنشدنی رفتار کند. درمان دارویی نیز برای رفع نشانه‌های ویژه می‌تواند به کار رود. 

 

  • منبع:
    ۱)کتاب روانپزشکی برای همه_ تالیف دکتر فربد فدایی
    ۲)
    فرهنگ جامعه روان‌شناسی_ روان‌پزشکی تالیف دکتر نصرت الله‌پور‌افکاری
    گردآوری شده توسط عباس نقی‌زاده در مجله موفقیت 

زهرا سادات هاشم پور
6+
No votes yet.
Please wait...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *