هنر محدود کردن آزادی کودکان!

2+

آزادی کودک دو خط قرمز دارد: کارخطرناک و کاری که برای کودک زشت است. محدود‌کردن آزادی در این دو خط قرمز هم باید با هنرمندی انجام بگیرد تا اثری منفی روی کودک نگذارد.

 

هنر مقابله با کار خطرناک
مشکل کارهای خطرناک، بیشتر در سنین پایین وجود دارد. در این سنین، کودک تجربه کافی برای شناخت محیط اطراف خویش را نداشته و تعریف دقیقی هم از خطر در ذهن او نیست. بسیاری از مفاهیم را هم نمی‌توان در قالب جملات به او منتقل کرد؛ زیرا معنای بسیاری از واژه‌ها برای او نامفهوم است. او از داغ‌بودن اتو، جوش‌بودن آب، تیز بودن چاقو، شکستنی بودن لیوان و … فهم درستی ندارد؛  اما وقتی که ظرف ذهن او از تجربه‌های مختلف پر شد و معانی واژه‌ها را فهمید، اولا در بسیاری از موارد خودش به سراغ کار خطرناک نمی‌رود و ثانیا اگر هم خواست به سوی کار خطرناک برود، با هشداری معمولی می‌توان او را از این کار دور کرد.

 

 سیاست های پیشگیرانه
رعایت برخی از نکات می‌تواند زمینه‌ی رفتن به سوی کار خطرناک را کم کرده یا از بین ببرد که در اینجا به آن اشاره می‌کنیم:

 

* عدم زمینه‌سازی
یکی از مسائل جدی در کار‌خطرناک آن است که ما زمینه‌ساز گرایش کودک به کار خطرناک نباشیم. یکی از نمونه‌های معمولی این زمینه‌سازی که در بسیاری از زندگی‌ها وجود دارد، در دسترس‌بودن وسایل خطرناک است. نمونه‌ی دیگر تماشای فیلم‌ها و رفتارهایست که زمینه‌ساز این کارهای خطرناک هستند مانند فیلم‌های جنایی و …

 

 

* عدم آموزش غیر‌مستقیم کار خطرناک
برخی از کارهای ما بدون آن که بخواهیم، آموزش کار خطرناک به کودک است.

وقتی در مقابل چشمان کودک می‌خواهید ظرفی را از روی اجاق گاز بردارید، حتی اگر زیاد هم داغ نیست، با دستگیره بردارید تا کودک متوجه شود که ظرفی که از روی اجاق گاز برداشته می‌شود با ظرف‌های دیگر متفاوت است.

 

* تامین نیاز او به آزادی
یکی از اصلی‌ترین سیاست‌هایی که موجب می‌شود زمینه‌ی کار خطرناک برای کودک کمتر فراهم شود، آزاد گذاشتن او در کارهایی است که خطری برای او ندارد. اگر سفره‌ی آزادی کودک را پر از غذاهای مختلف کنیم، گرایش او به کار خطرناک هم کم‌تر می‌شود،  وقتی چنین کودکی را از کار خطرناک منع کنیم، اثر بدی روی او نخواهد گذاشت؛ زیرا اشتهای خود را به آزادی با خوراکی‌های دیگر پاسخ داده است.

 

* بی‌خطر‌کردن بازی خطرناک
برخی از کارها به خودی خود کار خطرناکی است، مثل بازی با برق، اما خطر برخی از کارها به جهت شرایط خاص است؛
مثلا وقتی کودک با یک بشقاب بلور یا چینی در آشپزخانه که کف سرامیک دارد بازی می‌کند، کار خطرناکی است؛ به ویژه اگر در سنین پایین باشد که احتما افتادن بشقاب و شکستن آن زیاد است. در این شرایط، به جای اینکه بشقاب را از او بگیریم، بهتر است با استفاده از قانون ((مشارکت و هدایت)) او را به مکانی ببریم که خطر شکستن بشقاب وجود نداشته باشد.

 

* نظارت
بچه‌ها از اینکه پدر و مادرشان تماشاگر آن‌ها باشند، لذت می‌بیند؛ البته در صورتی که این تماشا حس محدودیت را به آنان منتقل نکند.
در برخی از کارهای خطرناک اگر پدر یا مادر نظارت نداشته باشند، خطر به کلی از بین می‌رود و احتمال وقوعش به شدت کم می‌شود؛ مثلا بازی با چاقو خطرناک است؛ اما اگر فرزندتان اصرار دارد که خودش میوه‌اش را پوست بکند، به او چاقویی که زیاد هم تیز نیست بدهید، در کنارش بنشینید و او را راهنمایی کنید.

 

 

*دور‌کردن کودک از کار خطرناک
برای دور‌کردن کودک از کار خطرناک باید مراحلی را به ترتیب طی کرد؛ اما قبل از بیان این مراحل به یک نکته اساسی باید توجه کرد و آن اینکه پیمودن این مراحل نیازمند حوصله‌ی کافی است؛ همان سرمایه‌ای که در کل مسیر تربیت به شدت به آن نیاز داریم.

 

* قانون تبدیل
زمانی که کودک را در حال انجام کار خطرناک می‌بینیم دو حالت ممکن است وجود داشته باشد:
یا فرصت اجرای یک سیاست برای دور‌کردن کودک از خطر وجود دارد یا این که چنین فرصتی وجود ندارد. اگر فرصتی نیست، فقط باید به دور‌کردن کودک از خطر بیاندیشیم. مثل اینکه کودک در نزدیکی یک اتوی داغ رفته و می‌خواهد دستش را به آن بچسباند. در اینجا اگر دور‌کردن کودک به قیمت گریه۲کردن و ناراحتی او هم تمام شود، باید این کار را انجام داد؛ اما گاهی فرصت کافی برای این کار هست. در این جا قانون تبدیل می‌گوید برای دور‌کردن کودک از کارخطرناک او را از آن کار غافل کنید؛ برای غافل‌کردن، او را متوجه کار دیگری بکنید. البته باید در نظر داشته باشیم که باید جذابیت کار دوم برای کودک مساوی و یا حتی بیش تر از کار اول باشد.

 

* پرهیز دادن با عطوفت
در بسیاری از موارد قانون تبدیل به راحتی کودک را از کار خطرناک غافل می‌کند. این قانون در سنین پایین‌تر بیشتر و راحت‌تر جواب می‌دهد؛ اما اگر قانون تبدیل به تنهایی کودک را از کار خطرناک غافل نکرد، او را به صورت زبانی باید از کار خطرناک پرهیز داد؛ اما نباید از همان ابتدا با خشونت و تندی این کار را انجام داد. پرهیز‌دادن اگر با نرمی و همراه با اجرای قانون تبدیل باشد، معمولا کودک را از کار خطرناک منصرف می‌کند.

 

* جدیت
ممکن است در موارد اندکی قانون تبدیل و پرهیز با عطوفت، کودک را از کار خطرناک باز ندارد. در اینجا باید جدیت به خرج داد؛ البته جدیت با تندی که مرحله‌ی بعد است، تفاوت دارد. در جدیت دیگر آن حالت لطیف و مهربان وجود ندارد؛ اما از خشونت هم خبری نیست.

 

 

 

* خشونت و تندی
اگر هیچ کدام از این مراحل جواب نداد، باید تندی به خرج داد.
(البته توجه داشته باشید که به این راحتی نباید مجوز خشونت با کودک را صادر کرد و علت رجوع به خشونت در اینجا خطریست که کودک را تهدید می‌کند.)

 

*عطوفت پس از خشونت
همین که کودک از کار خطرناک دور شد، باید با او با مهربانی و عطوفت برخورد کرد تا خشونت روی او اثر منفی نگذارد. در این موارد مهربانی پس از تندی، به کودک نشان می‌دهد که او را دوست دارید و تندی شما به خاطر دور‌کردن خطر از او بوده است.

 

هنر مقابله با کار زشت
بسیاری از کارهایی که برای بزرگترها زشت است، نه تنها برای کودک زشت نیست؛ بلکه نیاز اوست و انجام آن از سوی کودک زیبا است؛ مثلا بازی‌کردن با غذا که یکی از نیازهای کودک است؛
اما کارهایی مانند: حرف رکیک و زشت‌ زدن، گازگرفتن، کتک‌کاری، دست در کیف یا جیب دیگران بردن، دروغ‌گفتن و … برای کودک هم زشت و ناپسند است و باید با آن مقابله کرد. برای مقابله با کار زشت هم باید مراحلی را طی کرد:

 

 

* پیدا‌ کردن ریشه‌ی کار زشت
کودکان به ویژه در سنین پایین (مثل دو با سه سال) زشتی برخی از کارها را متوجه نمی‌شوند. اگر این کارها را انجام می‌دهند؛ در بیشتر موارد ریشه در گزارهای تصویری دارد. کودک از رفتارهایی که از اطرافیانش می‌بیند یا کلماتی که از آن‌ها می‌شنود فقط تقلید می‌کند. زشتی و زیبایی بسیاری از این رفتارها برای او قابل فهم نیست. وقتی کسی در هنگام عصبانیت از یک کلمه‌ی زشت استفاده کرده و کودک هم آن را می‌شنود، متوجه می‌شود که در هنگام عصبانیت باید از این کلمه برای ابراز خشم استفاده کرد، اما اینکه این کلمات خوب هستند یا بد، در اندازه‌ی فهم کودک نیست.
تماشای بسیاری از سریال‌ها و فیلم‌هایی که برای بزرگترها ساخته می‌شود برای کوچکترها بدآموزی دارد. از نگاه بسیاری از کودکان، تلویزیون اشتباه نمی‌کند، پس هر حرفی را که در تلویزیون می‌شنوند، می‌گویند.
تنش و دعوایی که میان پدر و مادر در مقابل نگاه کودک انجام می‌گیرد هم بدآموزی‌های زیادی را به دنبال دارد؛ به ویژه حرف‌هایی که در این تنش‌ها به گوش او می‌خورد و بی‌حرمتی‌هایی که با چشم خود می‌بیند. وقتی پدر یا مادر بدون اجازه دست در جیب یا کیف یکدیگر می‌کنند، کودک متوجه می‌شود که می‌توان بدون اجازه دست در جیب یا کیف دیگران کرد؛ اما اگر پدر و مادر برای این کار از یکدیگر اجازه بگیرند، کودک معنا و مفهوم حریم خصوصی را یاد می‌گیرد.

 

* تغافل 
در دفعات اولی که کودک، کار زشتی انجام می‌دهد، باید تغافل کرد. تغافل یعنی تظاهر کنیم که متوجه نشده‌ایم. گاهی تاکید روی زشت‌بودن یک کار، کودک را با یک کار زشت آشنا می‌کند.

 

*انصراف ذهنی
پس از تغافل، ذهن او را از آن مسئله زشت منصرف کنید؛ مثلا او را به یک بازی مشغول کرده و یا برایش حرف بزنید. این موجب می‌شود که کودک در فضای کار زشت باقی نماند و به آن عادت نکند.

 

* ترسیم زشتی کار در فضای قصه 
برخی از عادات زشت را می‌توان در قالب یک قصه برای کودک ترسیم کرد. تجربه زشتی کار در فضای مجازی قصه، درک خوب و بد بودن کارها را خیلی‌خوب و کاربردی یه کودک منتقل می‌کند.

 

 

 

 

* استفاده از شخصیت الگو
یکی از اصلی‌ترین هنرهای والدین تعریف یک الگو در زندگی کودک است. الگو کسی است که کودک، زشتی و خوبی را با کارها و حرف های او می‌سنجد.
موفق‎ترین والدین، والدینی هستند که خود الگوی مناسبی برای کودک خود باشند.

بسیاری از کارهای زشت با طی این پنج مرحله از بین می‌رود، البته باید در نظر بگیریم که اگر این کارها تبدیل به عادت شده‌باشند، باید زمان قابل توجهی را برای ترک آن در نظر بگیریم.
اگر با گذشت زمان و اجرای این مراحل باز هم کودک آن کار زشت را انجام داد، باید مراحل پرهیز با عطوفت، جدیت و تندی که در راه‌های مقابله با کار خطرناک مطرح شد اجرا شود.
درباره‌ی کارهای زشت علاوه بر سه مرحله‌ای که در راه مقابله با کارخطرناک مطرح شد می‌توان از عنصر قهر هم استفاده کرد، اما چهار نکته را درباره‌ی قهر باید در نظر گرفت:
۱)  قهر نباید اولین برخورد باشد.
۲) در صورتی قهر جواب می‌دهد که رابطه‌ی عاطفی میان والدین و کودک بسیار عمیق و شدید باشد.
۳)  نباید قهر طولانی باشد.
۴) پس از تمام‎شدن زمان قهر حتما با او به مهربانی و عطوفت برخورد کرده و به او نشان دهیم که چون دوستش داریم و نمی‌خواهیم که او بچه‌ی بدی باشد، با او اینطور برخورد کرده‌ایم.

 

منبع:
کتاب من دیگر ما


 

 

زهرا سادات هاشم پور

2+
No votes yet.
Please wait...

8 thoughts on “هنر محدود کردن آزادی کودکان!”

  1. عنوانی جالب و متنی جالب تر و بی کم و کاست
    واقعا محدود کردن درست هم هنر خواص خودش رو مطلبه

    0
    No votes yet.
    Please wait...
  2. مطلب مفیدی بود

    0
    No votes yet.
    Please wait...
  3. خشونت وعطوفت هر کدام راهکارهای خاص خودشان را دارند که والدین گرامی باید سعی کنند انها را یاد بگیرند وبه کار ببندد.ممنون خانم هاشم پور بابت این مطلب عالی

    0
    No votes yet.
    Please wait...
  4. چه متن روان و خوبی
    خیلی خوب توضیح دادین
    ممنون خانم هاشم پور عزیز

    0
    No votes yet.
    Please wait...
    1. خواهش می کنم خانم جهانبخش

      0
      No votes yet.
      Please wait...
  5. بسیار مطلب جالب و مفیدی بود.
    تشکر بابت انتخاب و گرداوری این مطلب.

    0
    No votes yet.
    Please wait...
    1. خواهش می‌کنم آقای کلانتری
      خوشحالم که مطلب واستون مفید بوده

      0
      No votes yet.
      Please wait...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *