چگونه فضای پیرامون کودکانمان را معمارانه تر کنیم؟

 

کودکان از ارزشمندترین سرمایه‌های یک کشور به شمار می‌روند و به همین خاطر در تمامی حوزه‌ها سعی بر آن است که زمینه مناسب برای رشد کودکان فراهم شود. در این بخش قصد داریم شما را با نوعی از معماری آشنا کنیم که همساز با کودک و روحیات و خلقیات آن باشد. معماری برای کودک زیرمجموعه‌ای از معماری است که فضا را برای استفاده کودک، امکان بروز خلاقیت و استعدادهای آن، لذت بردن از جو حاکم بر فضا و … آماده می‌کند. در محیط‌های آموزشی تأثیر کودک بر فضا بسیار عمیق‌تر از فضاهای کوچک ازجمله اتاق‌خواب کودک می‌باشد، زیرا این تأثیر علاوه بر داخل فضا بر فرم و شکل‌گیری کلی فضا هم قابل‌ملاحظه است. با توجه به مطالب ذکرشده در پست‌های قبل می‌توان به این موضوع اشاره کرد که معماری کودک هم مانند هر نوع از معماری بسیار وابسته به قشر استفاده‌کننده از آن می‌باشد و اطلاعات در زمینه روانشناسی افراد مذکور جز موارد غیرقابل‌انکار است. در این راستا ابتدا در زمینه روانشناسی کودک و تأثیراتی که بر شکل‌گیری فضاها می‌گذارد، اطلاعاتی در اختیار شما دوستان گرامی قرار می‌دهیم و شما را به صورت عمیق‌تر با موضوع ارتباط کودک و رنگ و تأثیرگذاری‌های آن بر فضا آشنا خواهیم کرد.

 

 

 

همگون سازی و همسازی چیست؟

 

پیاژه -روانشناس- معتقد است که رشد روانی کودک براثر دو فرآیند همگون سازی و همسازی صورت می‌گیرد. بدین معنی که در فرآیند همگون سازی می‌کوشد در محیط‌زیست خود دگرگونی‌هایی پدید آورد و در فرآیند همسازی رفتار موجود خود را تغییر دهد تا بتواند با شرایط محیط سازش پیدا کند و تعادل روانی در او به وجود آید.

همگون سازی هنگامی به وجود می‌آید که معلومات و تجربه‌های گذشته فرد در موقعیت‌های جدید به کار رود. بدین معنی که وقتی فرد در برابر یک وضع یا موقعیت جدیدی قرار می‌گیرد می‌کوشد اطلاعات تازه را در ساختار پیکره‌های پیشین خود همگون سازی کند و اشیا را آن‌گونه که آموخته است ببیند، یا آن‌ها را به اوضاع و امور آشنا تبدیل کند. برای مثال وقتی کودک بتواند در اشیا محیط خود تغییراتی به وجود آورد تا با رفتار او سازش یابند می‌گویند فرآیند همگون سازی رخ‌داده است. در اینجا تغییر اوضاع و شرایط محیطی سبب سازش و تعادل روانی فرد می‌گردد.

همسازی زمانی به وقوع می‌پیوندد که فرد خود را با یک‌رشته شرایط محیطی که بر او تحمیل‌شده است سازش دهد؛ یعنی اگر کودک به علت تجربه‌ای که کرده است باید اندیشه و رفتار خود را تغییر دهد می‌گویند فرآیند همسازی رخ‌داده است.

 

 

دوره‌های رشد از دیدگاه پیاژه

 

پیاژه معتقد است رشد از دوره‌ها و مرحله‌های مشخصی تشکیل می‌گردد و همان‌گونه که رشد بدنی به‌صورت یک‌ رشته دگرگونی‌ها بانظم و ترتیب معینی پدید می‌آید، رشد روانی نیز همان دوره‌ها و مرحله‌ها را می‌پیماید. پیاژه به‌طورکلی دوره‌های رشد شناختی- ادراکی را به‌قرار زیر به چهار دوره تقسیم می‌کند و معتقد است که ادراک و توانائی‌های عقلی و فکری کودکان و نوجوانان در طی این چهار دوره تکامل می‌یابد.

 

دوره اول: حسی و حرکتی

دوره حسی و حرکتی از تولد تا ۲ سالگی را دربرمی گیرد و با توانائی‌های کودک در ادراک امور ساده و فعالیت‌های جنبشی مشخص می‌شود.

 

 

دوره دوم: قبل از عملیات عینی

دوره قبل از عملیات عینی از پایان ۲ سالگی تا ۷ سالگی است. کودک بیشتر به نمادها و نمودارها روی می‌آورد. زبان در این دوره دارای نقش نمادی بسیار مهمی است.

 

 

دوره سوم: عملیات عینی

دوره عملیات عینی از ۷ تا ۱۱ سالگی است. در این دوره کودک از زمان و مکان و عدد اندیشه درستی به دست می‌آورد. در رشد فکری او تغییر و تحول چشمگیری پیدا می‌شود و منطق او به مسائل عینی گرایش می‌یابد. همان‌طور که پیش‌ازاین بیان شد کودک به درک مفهوم نگهداشت توده، وزن و حجم اشیا پی می‌برد و به تفکر منطقی در پایان این دوره دست می‌یابد و برای فعالیت‌های پیشرفته‌تر ذهنی در دوره‌ی عملیات صوری آمادگی پیدا می‌کند.

یکی از یافته‌های بسیار مهم پیاژه در دوره‌ی عملیات عینی چند سو نگری است. منظور از چند سونگری آن است که کودک موفق می‌شود هر شئی، موقعیت یا رویدادی را از جنبه‌ها و سطوح مختلف موردتوجه قرار دهد، نه از یک‌سو مانند دوره پیشین یا دوره خودمداری. در چند سو نگری کودک نسبت به محرک‌های خارجی انعطاف و واقع‌بینی بیشتری نشان می‌دهد.

یکی دیگر از اکتشاف‌های این پژوهشگر مفهوم طبقه‌بندی اشیا است. برای مثال کودک پیش‌ازاین دوره فقط رنگ‌های سبز را در طرف و سایر رنگ‌ها را هرکدام در طرف دیگر قرار می‌داد؛ اما در دوره عملیات عینی طبقه‌بندی برحسب روابط درون انجام می‌گیرد. چنان‌که اشیا فلزی را، هر رنگ و شکلی که داشته باشند، در یک طبقه و غیرفلزی را بر همین قیاس در طبقه دیگر قرار می‌دهد.

 

 

دوره چهارم: عملیات صوری

این دوره که از ۱۲ تا ۱۵ سالگی ادامه دارد چهارمین و آخرین دوره رشد شناختی –ادراکی کودکان و نوجوانان است. نوجوان در این دوره به اوج هوش و ادراک خود می‌رسد و می‌تواند به تهیه و تنظیم فرضیه‌های ذهنی بپردازد و هر مسئله را به اصولی و منطقی آن بررسی کند.

 

 

 

کودک و معماری

 

هر کودکی، بر روی کره‌ی زمین، زمانی آرزوی دنیایی پاک‌تر را در دل پرورانده است. دنیایی مبرا از این هزاران آزارهای زندگی و در عوض مزین به باغ جادویی پر از عجایب، مخفیانه – امن – مکانی برای تفرج و تماشای بی‌پایان.

کودکان به سبب محدودیت‌های جسمی و روانی خود در قیاس با بزرگ‌سالان، تأثیرپذیری بیشتر و عمیق‌تری داشته و در عوض، تأثیرگذاری کمتری بر محیط دارند و به‌این‌ترتیب بیش از بزرگ‌سالان اجباراً تابع شرایط محیطی‌اند.

کودکان حساس‌ترین و تأثیرپذیرترین گروه سنی جامعه را تشکیل می‌دهند و در حساس‌ترین و مهم‌ترین سال‌های زندگی‌شان یعنی زمانی که پایه‌های رشد شخصیتی – ذهنی – جسمی و اجتماعی آن‌ها شکل می‌گیرد تا زمانی که وارد شهر می‌شوند نیازمند این هستند تا زندگی اجتماعی را در مقیاس خود تجربه کنند.

 این امر مستلزم فراهم بودن فضایی کودکانه و صمیمانه است. فضایی به‌دوراز هیاهوی دنیای بزرگ‌ترها، دنیای پر از شادی بارنگ‌های زیبا که در آن کودک فرصت بیان افکار تازه و پرورش و رشد استعدادهایش را داشته باشد، فضایی که زمینه‌ای مناسب برای خلاقیت کودکان فراهم آورد.

 

 

دریافت حسی کودک از فضا

 

کودک باید در برخورد با احجام و بناها و همین‌طور در ارتباط و زندگی درون آن‌ها احساس راحتی، عدم ترس و آرامش کند. تاریکی بیش از هر چیز دیگری به‌اضافه فرم‌های نامناسب او را می‌ترساند.

فضاهایی با رنگ‌های شاد و روشن و گاهی رنگ‌هایی با فرم‌های نامشخص (مثل حالتی که در نقاشی با آبرنگ پدید می‌آید.) موضوعات رؤیایی و خیال‌انگیز را القا می‌کند و در کودک احساسی چون عاطفی، رفیق، مهربان، رؤیایی و پرواز دهنده بودن را القا می‌کند. همچنان که فضاها برای کودکانی با سن بالاتر طراحی گردد از رنگ‌های ملایم با مرزهای مشخص، جزییات بیشتر در بنا و انحناهای نرم در طراحی فضا می‌توان استفاده کرد. ادراک فضا کار بسیار دشواری است. کودک باید درعین‌حال هم خود را از دنیای اطرافش تمیز دهد و هم این دنیا را تجزیه‌وتحلیل کند. این عمل را به‌وسیله‌ی شناختن اشیا اطرافش انجام می‌دهد.

 

 

کودک و رنگ

 

انتخاب رنگ ازنظر روانشناسی مفهومی بی‌چون‌وچرا دارد، ولی برای تحلیل و نتیجه‌گیری از آن حتماً باید عامل سن کودک را در نظر گرفت. بین رنگ و زندگی عاطفی کودک، با در نظر گرفتن دوران تکاملی او توازن وجود دارد. هرقدر کودک کوچک‌تر باشد، رنگ‌هایی که به کار می‌گیرد زنده‌تر است و با افزایش سن و سال و آموزش مدرسه و تکامل او درراه شناخت منطقی، رنگ‌هایی را به کار می‌برد که بیشتر از نوع «سرد» یا رنگ‌های کمتر خشن‌اند. در کودکستان، بیشتر کودکان ترجیح می‌دهند که از رنگ‌های گرم و تند استفاده کنند.

علاقه واقعی کودک به رنگ از زمانی شروع می‌شود که او سعی درکشیدن اشکال مختلف می‌کند. در این مرحله که تا ۷ یا ۸ سالگی به درازا می‌کشد، کودک برای استفاده از رنگ‌ها فقط از احساسات خود تأثیر می‌پذیرد.

رنگ‌ها در شخصیت انسان‌ها به‌خصوص در کودکان تأثیر بسزایی خواهد داشت و باعث ایجاد تجربه‌های هیجانی از قبیل شادی، خنده، غم و اندوه، آرامش، تحریک‌پذیری، سکون و هیجان می‌شود.

کودکان به سبب روح پاک و بی‌آلایش، شاد و پرطراوت خود رنگ‌های زنده و مرکب که در ترکیب مناسب باهم قرارگرفته باشد را ترجیح می‌دهند. رنگ‌های اشباع‌شده یا خالص برای کودکان و بیشتر بدان متمایل می‌باشند. کودکان با رنگ‌های طبیعت و زمینه‌های رنگی پوست انسان رابطه بهتری برقرار می‌کنند. با اینکه رنگ‌ها جز رنگ‌های اصلی نمی‌باشند.

انتخاب رنگ‌ها تحت تأثیر عوامل جسمی و روانی و در فرهنگ‌های مختلف، دارای معانی خاصی است. ازنظر روانی، دو گروه رنگ‌های گرم و رنگ‌های سرد باهم تفاوت عمیق دارند. رنگ‌های گرم، تحریک‌کننده، سبب فعالیت و جنب‌وجوش، نویددهنده‌ی روشنی و شادی‌اند، درحالی‌که برعکس، رنگ‌های سرد موجد حالت‌های انفعالی و سکون و تلقین کننده‌ی غم و اندوه‌اند.

 

 

چگونگی مناسب‌سازی فضا برای کودک ازنظر رنگ:

 

فرآیند خاطره سازی از رنگ‌ها از سنین کودکی آغاز می‌شود و تجربه‌های نخستین کودک از رنگ‌ها تأثیر شگرفی بر ذهن آن‌ها دارد و می‌تواند ذخیره ارزشمندی برای سال‌های بعد فراهم آورد. تنوع رنگ‌ها استفاده از رنگ‌های روشن و شاد می‌تواند قدرت یادگیری کودکان را افزایش دهد؛ بنابراین توصیه می‌شود که در داخل محیط‌های کودکان رنگ‌های روشن مانند زرد، بنفش و نارنجی درزمینه های گرم قرار گیرد. باید توجه داشت که تأثیر رنگ‌ها بر ذهن و روان کودکان فقط محدود به کتاب‌ها نمی‌باشد بلکه کودکان تأثیر زیادی از رنگ تجهیزات موجود در فضاها ازجمله رنگ نیمکت، رنگ دیوارها و سقف ، رنگ راهروها، رنگ حیاط، رنگ پنجره و سایر وسایل کمک‌آموزشی و …می‌گیرند.

 

 

نمونه‌های مناسبی از به‌کارگیری صحیح ترکیبات رنگی گرم، سرد و تلفیقی:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

طبیعت یکی از زیباترین نمونه های خلقت پروردگار است و بی‌نظیرترین  ترکیبات رنگی را در آن می‌توان مشاهده کرد. با توجه به اهمیت مسئله ترکیبات رنگی در معماری داخلی و بخصوص در این مطلب در زمینه ترکیب رنگی مناسب برای کودک قصد داریم شما را با مجموعه‌ای از ترکیبات رنگی شگفت‌انگیز برگرفته از طبیعت آشنا کنیم که با ترفندهای بسیار ساده و هزینه‌های کم می‌توانید در فضای شخصی کودکان خود اجرا کنید و لذت حضور در فضاهای شاد و پویا را به کودکان خود هدیه کنید:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

قابل ذکر است که طی هفته های آتی نمونه هایی از چیدمان اتاق کودک به صورت طبقه بندی شده در اختیار شما دوستان گرامی قرار خواهد گرفت.

 

کودکان خود را با رنگ ها آشتی دهیم.

به امید کودکانی شادتر و جامعه ای سالم تر …

 

 

منابع:

تأملی بر الفبای طراحی در فضاهای آموزشی- خسروجردی، نرجس-مکرم دوست، حبیبه- انتشارات طحان-تهران- ۱۳۹۱

روانشناسی بازی- احمدوند، دکتر محمدعلی- انتشارات دانشگاه پیام نور- تهران-۱۳۸۱

طراحی فضاهای آموزشی با رویکرد انعطاف‌پذیری- محمودی، محمدمهدی- انتشارات دانشگاه تهران- تهران- ۱۳۹۰

الفبای روانشناسی محیط برای طراحان- پاکزاد، جهانشاه- بزرگ، حمیده-انتشارات آرمان‌شهر- تهران- ۱۳۹۱

روانشناسی نوجوانان و جوانان: شخصیتی، رفتاری، تحصیلی، شغلی، بزهکاری و اعتیاد- احمدی، احمد- انتشارات مشعل- اصفهان-۱۳۷۴

پایان‌نامه: کودک، فضا، رشد-طراحی فضایی برای کودک با رویکرد تلفیق عملکردی و هدف افزایش پویایی، انسجام و حس تعلق در مکان- گردآورنده: یخچالی، صفورا- استاد راهنما: فتوت، حامد- دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد- زمستان ۱۳۹۴

No votes yet.
Please wait...

6 thoughts on “چگونه فضای پیرامون کودکانمان را معمارانه تر کنیم؟”

  1. Oh my goodness! an amazing article dude. Thank you Nevertheless I’m experiencing issue with ur rss . Don’t know why Unable to subscribe to it. Is there anyone getting an identical rss problem? Anyone who knows kindly respond. Thnkx

    No votes yet.
    Please wait...
  2. سلام خانم یخچالی عزیز
    محتوا فوق العاده بود، هم چنین تصاویر و اعمال کردن تمام استانداردها،
    تبریک می گم مطلب عااااالی بود!!🌹
    تا جایی که من دقت کردم، نیم فاصله ها رعایت شده بودن، فقط اگر داخل تیتر اصلی نیم فاصله برای کلمه: معمارانه تر رعایت شود
    و فاصله بین تیتر معمار و کودک داخل متن با مطلب قبل و بعد درست شود (البته ممکنه فاصله ها به درستی اعمال شده باشن و خطای دید از جانب من باشه)، مطلبتون بی نقصی خواهید داشت.😉

    No votes yet.
    Please wait...
    1. سلام خانم هاشم پور عزیز و گرامی
      ممنون و سپاسگذارم بابت تمجید شما، خوشحالم که مطلب را پسندیده اید.
      موارد ذکر شده بررسی و اصلاح شد.
      با تشکر فراوان از دقت شما

      No votes yet.
      Please wait...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *