معضلی به اسم کودک ناسازگار


کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • علی کلانتری

غالباً والدینی که برای فرزند پروری آموزش ندیده باشند برای برخورد درست و سازنده با رفتارهای ناسازگارانه فرزندشان آمادگی و مهارت لازم را ندارند بنابراین:

–        عده ای با محکوم کردن خطاها و ناسازگاری های فرزندشان به زور و تهدید متوسل می شوند.

–        عده ای با طبیعی پنداشتن رفتارهای ناسازگارانه فرزندانشان پرچم تسلیم را بالا می‌برند.

–        عده ای نیز با آزمایش وخطا تلاش می‌کنند تا روش بهتری را برای کنترل فرزندان خود پیدا کنند.

بدیهی است به دلیل وجود تفاوت های فردی و ویژگی های منحصر به فرد هر کدام از فرزندان یک شیوه ثابت برای تربیت همه فرزندان وجود ندارد ولی با تکیه بر نقاط مشترک تمام کودکان و نوجوانان می‌توان از شیوه های تربیتی و برخورد صحیح با ناسازگارهای فرزندان که توسط متخصصان تعلیم و تربیت ارائه شده است بهره گرفت تا شرایط پرورش آرام و لذت بخش فرزندانمان بیش از پیش مهیا شود به علت سؤالات مکرر اولیا و اهمیت موضوع فوق رهنمود مشاور را به پاسخ به رفتارهای عملی و صحیح با فرزندان ناسازگار اختصاص دهیم.

کودک ناسازگار
کودک ناسازگار

رفتارهای ناسازگارانه چه تعریفی دارند؟

رفتارهایی هستند که با نظر پدر و مادر، اطرافیان و جامعه سازگاری ندارد رفتار فرزندان ناسازگار احساس بسیار بدی را در اطرافیان ایجاد می‌کند و با واکنش‌های ناخوشایندی از سوی دیگران مواجه می‌شوند.

 

انواع رفتارهای ناسازگارانه کدامند؟

روانشناسان معمولاً رفتارهای ناسازگارانه را در سه طبقه تقسیم بندی می‌کنند:

۱-اختلال بیش فعالی و کمبود توجه

۲-اختلال لجبازی و نافرمانی

۳-اختلال سلوک

 اگر چه شباهت زیادی بین آنها وجود دارد ولی ویژگی‌های متمایز کننده‌ای هم در آنها به چشم می‌خورد ممکن است علائم هر سه طبقه در یک کودک دیده شود که برای آشنایی بیشتر به رفتارهای هرکدام و راهکارهای درمانی آنها اشاره می‌نماییم.

کودک ناسازگار
کودک ناسازگار

خصوصیات کودکان بیش فعال و کمبود توجه چیست؟

کودکان بیش فعال و کمبود توجه معمولاً خصوصیات زیر را دارند:

  • نمی‌توانند رفتارشان را کنترل و تنظیم کنند.
  • می‌توانند رفتارهای هماهنگ و مناسب با اطرافیان از خود نشان دهند.
  • با علامت‌هایی مثل کم توجهی، حواس پرتی و کمبود تمرکز همراه می‌باشند.
  • در کارهایی که به آنها علاقه و مهارت داشته باشند، هیچ تفاوتی با همسالان خود ندارند.
  • خیلی سریع توسط محرک های خارجی دچار حواس پرتی می‌شوند و از وظیفه اصلی خود باز می‌مانند.
  • اغلب و سایلشان را گم می‌کنند و فراموش‌کارند.
  • مرتب حرکت می‌کنند و آرام و قرار ندارند.
  • میان صحبت دیگران می‌پرند و تأمل ندارند و نوبت را رعایت نمی‌کنند.
  • سریع از کوره در رفته و اشیاء را به سوی دیگران پرتاب می‌کنند.
  • رفتارهای جسورانه و خطرناکی را از خود نشان می‌دهند.
  • در صحبت کردن مستقیم با آنان به نظر می‌رسد به گوینده توجهی ندارند و گوش نمی‌کنند.
  • قادر به پی گیری دستورات نیستند و کارها را نیمه کاره رها می‌کنند.
  • از کارهایی که نیاز به تلاش ذهنی دارد اجتناب می‌کنند.
  • کارهای خود را ناتمام رها می‌کنند.

 

کودک لجباز
کودک لجباز

کودکان لجباز و نافرمان چه خصوصیاتی دارند؟

کودکان و نوجوانان لجباز و نافرمان معمولاً دارای خصوصیات رفتاری زیر هستند:

–   رفتارهای منفی و نابهنجار از آنها زیاد دیده می‌شود.

–   از قوانین روزمره سرپیچی می‌کنند.

–   زود قهر می کنند و قشقرق به راه می‌اندازند.

–   با بزرگترها بیش از حد بحث و جدل می‌کنند.

–   دیگران را در امور مقصر می‌دانند و از آزار و اذیت و ناسزا گویی به آنان دریغ ندارند.

–   عصبانی و زود رنج‌اند.

–   رفتارهای خشونت آمیز دارند و پرخاشگرند.

–   کینه توز و انتقام گیرنده‌اند.

اختلال در سلوک
اختلال در سلوک

کودکان اختلال سلوک چه خصوصیاتی دارند؟

-فرزندان دارای اختلال سلوک دارای خصوصیات زیر می باشند.

-معمولاً به حقوق دیگران تجاوز می کنند.

-رفتارهایی مانند قلدری و تهدید دیگران دارند.

-در نزاع و کتک کاری از وسایل خطرناک مانند چاقو و… استفاده می‌کنند.

-معمولاً دست به سرقت می‌زنند.

-به اموال عمومی و دیگران تخریب می‌رسانند.

-فرار از خانه و مدرسه در آنها بیشتر دیده می‌شود.

کودک ناسازگار
کودک ناسازگار

علل و انگیزه های ناسازگاری فرزندان چیست؟

۱- علل ارثی: گروهی معتقدند بسیاری از ناسازگاری‌های کودکان ریشه در سرشت و طینت آن‌ها دارد که به همراه ژن از طریق والدین به آنها منتقل می‌شود.

۲- علل زیستی: مانند نقص عضو، اختلال در بینایی و شنوایی و اختلال در مغز و دستگاه های عصبی در قبل یا حین  یا بعد از تولد می تواند از دیگر عوامل باشد.

۳- علل روانی: مانند وجود فشارهای درونی، میل به استقلال، وجود تعارض و کشمکش در زندگی روزمره خصوصاً زمانی که کودک خود را بی پناه و بدون پشتوانه احساس کند، عادات عصبی مانند ناخن جویدن و انگشت مکیدن در او مشاهده می‌شود.

۴- علل عاطفی: مانند احساس محرومیت از محبت والدین، ناکامی از دستیابی به اهداف مورد علاقه، ولادت کودک جدید در خانواده، عدم امنیت عاطفی به هر دلیل ممکن.

۵- علل اجتماعی: مانند ناسامانی و اختلاف و درگیری بین اعضای خانواده متارکه ی والدین، بدآموزی از الگوهای خانه و مدرسه و جامعه، عدم مقبولیت در بین دیگران، یادگیری رفتارهای نامطلوب از گروه همسالان، عدم نظارت کافی والدین، عدم وجود قانون منصفانه و قاطع در خانه و مدرسه، مشکلات اقتصادی و…

۶- علل تربیتی : مانند عدم یا افراط محبت، ناهماهنگی بین عاملان تربیتی در خانه و مدرسه و جامعه، برآورده کردن تمام خواسته های کودک بدون چون و چرا و یا بالعکس، تنبیه بدنی و آزارهای روانی، مقایسه و تحقیر و سرزنش کودک و…

روشهای زیر می‌تواند در برخورد با فرزندان ناسازگار مفید و کارآمد باشد:

۱-  اگر خود تحت فشارهای روانی ناشی از زندگی و کار قرار داریم و نمی‌توانیم رفتار و گفتار خود را کنترل کنیم، بهتر است قبل از انجام هر کاری در مورد فرزند به فکر روشی برای کنترل فشارهای خود باشیم که تحقیقات نشان داده است اگر والدین بتوانند برخی رفتارهای خود را تغییر دهند فرمانبری کودک بیشتر خواهد شد.

۲-افکار غلط و انحرافی درباره‌ی فرزند خود نداشته باشیم. مثلاً فرزندم این کار را می‌کند تا حرص مرا در بیاورد یا« او باعث تمام مشکلات در خانه است» چنین افکاری زمینه بوجود آمدن احساس بسیار بد را نسبت به فرزند مهیا می‌کند و یقیناً بر رفتارها و او اثر منفی می‌گذارد.

۳-از ارائه دستورات مبهم، کلی و تکراری اجتناب کنیم، مثلاً به جای این که بگوییم« خودت را جمع و جور کن» شفاف و مشخص بگوییم که از او چه می خواهیم مثلاً« دوست دارم تا۱۰ دقیقه دیگر دفتر و کتاب هایت را از وسط اتاق جمع کنی»

۴-به جای سخنرانی و بحث و جدل، کوتاه و مؤثر با لحنی محکم ولی در کمال آرامش به او گوشزد کنیم که رفتارش در ما چه تأثیری گذاشته و اگر از این رفتار خود دست بر ندارد چه عاقبتی در انتظار اوست.

۵-به یاد داشته باشیم عاقبتی را برای او مشخص کنیم که شدنی و کوتاه مدت باشد. مثلاً نگوییم« برای همیشه از این خانه خواهم رفت» با حق نداری از این به بعد تلویزیون تماشا کنی» بهتر است بگوییم امروز از دیدن این برنامه محروم هستی و یا این هفته تو را به پارک نمی برم.

۶-انجام دادن خواسته هایمان را وظیفه او ندانیم بلکه بعد از انجام دادن دستوراتمان او را با کلام و هدایای مورد علاقه تشویق نماییم.

۷-عوامل مشکل ساز را شناسایی و در جهت رفع آنها اقدام نماییم.

۸-با مشارکت فرزندمان لیستی از مهمترین قوانین درخانه به ترتیب اهمیت و همراه با روش انجام دقیق آنها تهیه کرده و پس از مشخص کردن نوع محرومیت برای انجام ندادنشان با قاطعیت اجرا کنیم.

۹- به نیازهای جسمی، عاطفی، روانی، اجتماعی، اقتصادی و… فرزندان بیشتر توجه کنیم.

۱۰- سعی کنیم فرصتی را ایجاد کنیم تا کودکان بتوانند نسبت به رفتارهای نامناسب خود فکر کنند.

۱۱- ارتباط خود را با مدرسه و مسؤلان بیش از پیش تقویت کنیم.

۱۲- از تنبیه بدنی اکیداً خودداری کنیم زیرا تنبیه بدنی جنبه انتقام دارد نه اصلاح و در صورت نیاز از محروم سازی های کوتاه مدت استفاده کنیم.

۱۳- برای شنیدن مسائل و مشکلات فرزندان وقت گذاری کنیم.

۱۴- از سرزنش و تحقیر کردن و مقایسه فرزندان جداً خودداری کنیم.

۱۵-ضمن تقویت ابعاد معنوی در فرزندان، روش های آرامش دهی دینی را به آنها آموزش دهیم:

ذکر و یاد خداوند که آرامش بخش دلهاست.

توکل به خدا جهت خاموش کردن خشم  و داشتن امید

عبادت کردن

۱۶-علائم هشدار دهنده خشم را به فرزندان آموزش دهیم تا بتوانند خشم خود را بهتر کنترل کنند از جمله علائم:

 

علائم جسمی: مانند افزایش ضربان قلب، سریع شدن تنفس، عرق کردن،

 علائم فکری: مثل ازش متنفرم، می خوام بزنمش، داره به من زور می‌گه

علائم رفتاری: مثل دادزدن، تهدید کردن، لرزیدن، لگدزدن، کتک کاری

۱۷- روش‌های کسب آرامش و آرامش دهی را به آنها آموزرش دهیم از جمله:

 

الف: تنفس عمیق: یعنی دم عمیق با یک شماره و نگهداری هوا در شش ها تا چهار شماره و بعد بازدم آهسته با دو شماره

ب: تجسم: یک تصویر آرامش بخش مثلاً خود را شناور داخل یک قایق که به آرامی همراه امواج تکان می خورد تجسم کنید یا تصور یک ساعت شنی که عصبانیت مثل دانه های شن به آرامی از بدنش خارج می‌شود.
ج: روش آدم آهنی و عروسک پارچه‌ای: از او می خواهیم مثل یک آدم آهنی عضلات خود را سفت کند و بعد از پانزده ثانیه عضلات خود را مثل یک عروسک پارچه‌ای شل کند.

د: حرف زدن‌های مثبت با خود: ولش کن، بی خیال، خونسرد باش

۱۸- یکی از دلایل عصبانیت و ناراحتی فرزندان این است که نمی توانند احساسات خود را به درستی بیان کنند با کمک عکس و فیلم و نقاشی یا صورتک های کارتونی انواع احساسات مثل( خشم، ترس، شادی، غم و…) را به آنها آموزش دهیم.

۱۹- چون بسیاری از ناسازگاری‌های کودکان به دلیل عدم آشنایی والدین با مهارت‌های زندگی است توصیه می‌شود مهارت‌های ارتباطی مثل گوش دادن، ابراز وجود، حل مسأله، تصمیم‌گیری، تفکر خلاق و دیگر مهارت‌های زندگی را خود بیاموزیم و به فرزندانمان نیز آموزش دهیم.

۲۰- در مورد کودکان بیش فعال علاوه بر موارد فوق رعایت موارد زیر تأکید می‌شود:

الف: دارو درمانی مستمر زیر نظر روانپزشک که ممکن است تا چند سال طول بکشد چرا که با تشخیص و مراقبت درست اکثریت قریب به اتفاق آنان تا پایان دوره‌ی نوجوانی درمان می‌شود.

ب: تأمین خواب مناسب شبانه به هر طریق ممکن حتی با اعلام خاموشی برای تمامی اعضای خانواده، مثل ساعت ۹ شب

ج: پرهیز از خوردن قند و شکر و نوشابه های گازدار، کاکائو ، چیپس، پفک

د: آموزش والدین در زمینه شیوه برخورد با آنها و به نحوی کمک کردن به فرزند بیش فعالشان در انجام کارهای روزانه

 


زهرا سادات هاشم پور

کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • علی کلانتری

3 thoughts on “معضلی به اسم کودک ناسازگار”

دیدگاهتان را بنویسید