جایگزین‌های مُشک حیوانی

استفاده از مشک طبیعی، تا اواخر قرن نوزدهم، بسیار رایج بود و از آن جا که از یک آهو مقادیر ناچیزی از این ماده استخراج می‌شود؛ به منظور تهیه یک کیلوگرم مشک، لازم است تا بالغ بر ۱۶۰ آهو کشته شوند.

آهوی مُشک
آهوی مُشک

این فرایند پیچیده و زمانبر، سبب کمیاب شدن مشک طبیعی و به جریان افتادن بازاری پیچیده و سودآور در رابطه با آن شد که نتیجه آن شکار بی رویه و به خطر افتادن این گونه از آهو بود. از اینرو در سال ۱۹۷۹، استفاده از مشک طبیعی در عطرسازی، ممنوع اعلام شده و بدین ترتیب، خانه‌ها و طراحان عطر، مکلف به استفاده از آکوردها و نوت‌های جایگزین مشک در تهیه عطرهای خود شدند. از طرفی، قیمت نجومی و بسیار بالایی که برای مشک طبیعی تعیین شده و در اغلب اوقات، دسترسی به این ماده، فرایندی زمانبر و پرهزینه را بر خانه‌های عطرسازی تحمیل می کند؛ لذا روند استفاده از ترکیبات صنعتی و مدرن بجای مشک طبیعی، سرعت بیشتری به خود گرفت.

مشک حیوانی 

علاوه بر آهوی خُتن آسیایی، دو حیوان دیگر نیز وجود دارند که می توان از آن‌ها مشک به دست آورد. یکی از آن‌ها سگ آبی(بیدستر) است که در آمریکای شمالی و اروپا یافت می‌شود. دیگری یک پستاندار کوچک بومی جنگل‌های استوایی به نام گربه زُباد می‌باشد که در آفریقا و آسیا پیدا می‌شود.

سگ آبی(بیدستر)
سگ آبی(بیدستر)
گربه زُباد
گربه زُباد

مُشک گیاهی

ترکیبات مشک‌دار می توانند از گیاهان نیز حاصل شوند. گیاهان محدودی عامل ایجاد رایحه‌ی مشک هستند. این گیاهان که به آن ها مشک‌های بوتانیکال نیز گفته می‌شود از نظر قیمت بسیار گرانتر از مشک‌های مصنوعی هستند. اما همچنان در صنعت عطرسازی به طور وسیع استفاده می‌شوند. مهمترین مثال‌ها در این مورد سنبل ختایی، گل میمولوس و ambrette هستند.

سنبل ختایی
سنبل ختایی
گل میمولوس
گل میمولوس
گل ambrette
گل ambrette

مُشک مصنوعی ( شیمیایی)
به دنبال تصویب ممنوعیت شکار حیوانات در سال ۱۹۷۹ که به دلیل خطر انقراض این گونه بود، عطرسازان در جستجوی جایگزینی برای این ماده ارزشمند در صنعت عطرسازی بودند. نخستین مشک سینتتیک در سال ۱۸۸۸ و در طی آزمایشی که در آن از مواد منفجره استفاده می شد؛ توسط دانشمندی آلمانی بنام Albert Baur ساخته شد. تولید نخستین مشک صنعتی که “نیترو ماسک” نام گرفت؛ به دلایلی از جمله ایجاد سم در ترکیب با برخی از مواد، متوقف شد.  اما این اتفاق بعد از عرضه ی عطر افسانه ای شنل شماره ۵ (N05) افتاد تا دنیا فرصت تجربه ی درخشان حضور این عطر را داشته باشد. 

و مدتی بعد، خانواده‌هایی جدید با عنوان polycyclic musk و macrocyclic musk، به چرخه عطرسازی وارد شدند. گروه macrocyclic musk، از گیاهان معطر گرفته می‌شود و فرایندی طولانی و هزینه‌بر را تا آماده شدن طی می کند؛ از طرفی، بسیاری از افراد قادر به تشخیص رایحه این دسته از مشک‌ها در یک ترکیب نیستند و به همین منظور، در عطرسازی مدرن بیشتر از گروه اول یعنی polycyclic musk استفاده می‌شود. polycyclic musk و در مجموع، مشک‌های سینتتیک، رایحه‌ای تمیز و شاداب، شیرین و ملایم، پودری و بعضا فلزی دارند که وجوه جانوری، چرکین و فکال مشک طبیعی را در خود نداشته یا این ویژگی‌ها در آن ها کمرنگ است. عطرسازان حرفه‌ای و خانه‌های نیش و هنری، به منظور ارائه ایده‌های خود در فضایی قدرتمند و اثرگذار، از ترکیب چندین گونه از مشک‌های سینتتیک در عطرهای خود استفاده می‌نمایند.

دلیل این محبوبیت و جایگاه ویژه مشک در عطرسازی را باید در ویژگی منحصر بفرد آن در بالانس یک ترکیب و القای حسی نافذ و اثرگذار از اغواگری و غنا به آن ترکیب، جستجو کرد. علاوه بر این، مشک پایداری قابل توجهی به رایحه می‌دهد و آهنگ تبخیر مولکول‌های عطر را به طرز قابل توجهی کاهش می‌دهد. اما مشک، تنها ماده جانوری مورد استفاده در عطرسازی نیست و نوت‌هایی همچون کستوریم (با رایحه جانوری، چرکین و چرمی قدرتمند و گوشه‌دار که از سگ آبی گرفته می‌شود)، هیراکس (با رایحه‌ای گرم و خاکی، چرب و شیرین، رزینی و صمغی که از حل کردن فضولات خشک شده و سنگ مانند خرگوش کوهی در الکل بدست می‌آید) و سیوِت ( مشک استخراج شد از غده‌های مقعدی گربه زَبّاد، با رایحه ای فکال، گوشه دار، گرم و چرب) اشاره کرد. محدودیت‌های زیست محیطی، موجب شده تا نوت‌هایی همچون کستوریم و سیوِت، به سرنوشت مشک دچار شده و بصورت سینتتیک تهیه شوند. علاوه بر شیوه‌های متنوعی که به لطف ترکیبات مختلف صنعتی برای بازسازی نوت‌های جانوری، در دسترس هستند؛ امروزه از مواد طبیعی مختلفی جهت بازسازی روایح جانوری استفاده می‌شود که از این میان می‌توان به نوت ها و آکوردهایی همچون چرم و جیر، موی بز، صدف دریایی، موم و عسل، گیاهانی همچون سنبل خطایی (آنجلیکا) و عنبر دانه و ادویه‌هایی نظیر زیره و میخک خشک اشاره کرد.

بدین ترتیب مشک‌های ماکروسیکلیک یکی از مهم‌ترین گروههای مشک مصنوعی را تشکیل دادند. این ترکیبات می‌توانند از منابع طبیعی به دست بیایند و هم می‌توانند دارای ساختار مشابهی با مشک طبیعی باشند. به عنوان مثال موسکن یک ترکیب ماکروسیکلیک است که جز کلیدی مشک طبیعی آهو محسوب می‌شود. امروزه یک عطرساز می‌تواند گستره‌ی وسیعی از ترکیبات مشک بو را در کار خود استفاده کند. زیرا اکثر مشک‌های مصنوعی ساده هستند و با پیچیدگی رایحه‌ی مشک طبیعی مطابقت کامل ندارند. معمولا ترکیبات مصنوعی مختلف با یکدیگر مخلوط می‌شوند تا به رایحه عمق ببخشند. مخلوط ترکیبات مشک مصنوعی، امکان ایجاد مشخصات دقیق مشک طبیعی را همانگونه که عطرساز نیاز دارد فراهم می‌کند. 

مشک ازنوع طبیعی، مصنوعی و یا گیاهی آن در هرصورت یکی از اجزای مهم در میان ترکیبات تشکیل دهنده عطر است. بطوریکه یافتن عطری که فاقد ترکیبات مشک‌دار باشد تقریبا مشکل است. دلایل خوب و زیادی برای حضور مشک به عنوان بخش جدایی ناپذیر در عطرها وجود دارد. نخست اینکه مشک به عنوان یک پایدار کننده جهت افزایش ماندگاری عطر عمل می‌کند. در درجه دوم، مشک به دلیل ذات ملایم خود می‌تواند در کنار سایر نت‌ها به تعدیل رایحه کمک کند و از شدت تندی برخی از روایح بکاهد. در نهایت، مشک به خودی خود رایحه‌ی پیچیده و مطبوعی به عطر خواهد بخشید


منابع :

  1.  parfumplusmag.fourplusmedia.com/?p=4634
  2. eloisedreyer.com/winter-musk-haves
  3. royalatr.com
  4. Wikipedia.org
  5. liliome.ir
  6. luxbuyer.ir
  7. uk.ilovevaquero.com
  8. szmn.eco.nsc.ru
  9. www.znanijamira.ru

3 thoughts on “جایگزین‌های مُشک حیوانی”

  1. استفاده از مشک بقیه حیوانات خیلی جالب بود و جای
    شکرش باقیه که مشک گیاهی و مصنوعی جایگزینش
    شده، وگرنه الان آهوی خُتن جز افسانه ها بود.

دیدگاهتان را بنویسید