مُشک و رایحه‌ی اسرارآمیز آن


کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • محسن شیروانی

مُشک ماده‌ای با رایحه‌ای افسونگر، گرانبها و کمیاب است که در عطرسازی و داروسازی کاربرد فراوان دارد. این ماده از آهوی مُشک – با نام علمی Moschus Moschi Ferus – به دست می‌آید. آهوی مُشک که اشتباهاً به آهوی خُتن هم معروف است از آهوی معمولی کوچکتر بوده و شاخ ندارد. این آهو قهوه‌ای رنگ بوده و دستهایش از پاها کوتاهتر و دو دندان نیش آن کج و از دهان برآمده است. این نوع آهو در مناطقی همچون تبت، سیبری، شمال غرب چین و برخی مناطق مرکزی آسیا نیز یافت می‎شود. تنها در زمان‎های خاصی از سال، مثلا زمستان‎ها می‎توان مشک را از بدن این آهو به دست آورد. مشک که در اصل به صورت مایع است، در زمستان جامد می‎شود.

آهوی مُشک ( خُتن )
آهوی مُشک ( خُتن )
جمجمه آهو خُتن و دندان نیش
جمجمه آهو خُتن و دندان نیش

 

 

آهوی خُتن منحصرا برای بدست آوردن مشک مورد استفاده قرار می گیرد. ۱۶۰ راس از این آهو لازم است تا بتوان یک کیلوگرم از مُشک را به دست آورد که با توجه به تقاضای بالای بازار برای آن، قیمت مُشک بسیار سرسام آور می شود (۴۵۰۰۰ دلار به ازای هر کیلو). سود بالا، عامل تشویق کننده ای برای شکار بیش از حد این حیوان وحشی است که موجب به خطرافتادن این گونه شده است. رایحه ی مشک خالصِ خشک شده را ناخوشایند، حیوانی و قوی می توان توصیف کرد. ماده اولیه باید با محلول ۳تا ۵ % از مشک رقیق شود تا رایحه ی منحصر به فرد و خوشایند را ایجاد کند. تنتور* مُشک بویی گرم، حیوانی، خاکی، پودری، چرب، ادویه ای و چوبی دارد.

 

آهوی مُشک ( خُتن )
آهوی مُشک ( خُتن )

آهوی مُشک
زیر شکم آهوی‌نر غده‌ای است که مشک ترشحات آن است مشک تازه برنگ قهوه‌ای مایل به سیاه و به شکل لزج و خمیر گونه ی روغنی است در حالت خشک شده برنگ قهوه‌ای تیره و بشکل ساییده و لخته‌های شکننده در می‌آید. شکل کامل کیسه‌ی مشک( نافه ) گرد است و قطر آن به ۳ تا ۵ سانتیمتر و وزنش به حدود سی گرم می‌رسد.
آهوی مشک حیوانی است رمنده و دارای بینایی و بویایی و شنوایی قوی. در جنگل‌های کوهستانی زیست می‌کند و برگ درخت و علف ومیوه ی وحشی می‌خورد. معمولاً روز در نهانگاه می‌خوابد و در صبحدم و غروب به گشت و چرا می‌پردازد. در سرزمین چین سه نوع آهوی مشک موجود است. یکی بنام آهوی مشک اصلی، دوم آهوی مشکل اسبی و سوم آهوی مشک جنگلی. آهوی مشک اسبی از همه بزرگتر است و آهوی مشک جنگلی ازهمه کوچکتر. آهوی مشک اصلی بیشتر در استان‌های شمال شرقی چین زندگی می‌کند، آهوی مشک اسبی بیشتر در استان‌های شمال غربی و جنوب غربی، آهوی مشک جنگلی در استان‌های شمال غربی، جنوب غربی و شمالی و مرکزی چین. دولت چین برای حفاظت آهوی مشک و سایر حیوانات کمیاب قانونی گذرانده تا مردم به آنها زیان نرسانند. کارشناسان هم موفق شده‌اند در پرورشگاه ها آهوی مشک را اهلی کنند.
نافه آهو مُشک
نافه آهوی مُشک

 

 

کیسه یا نافه مُشک
از مُشک ( Musk ) به عنوان عطر استفاده می‌شود. از دیگر کاربرد آن، می‎توان به عنوان داروی آرام بخش و یا برای کاهش سردرد و درمان سرما خوردگی و نیز برای تقویت قلب و معده و چشم نام برد. مشک در طول تاریخ بشریت از خوش‎بوترین و معروف‎ترین عطرها به شمار می‎رفته و امروزه نیز طرفداران خاص خود را دارد.مشک از کلمه‎‎ی عربی “مسک” نشات گرفته است. مُشک یکی از معدود عطرهایی است که منشا حیوانی دارد.
آهوی مُشک ( خُتن )
آهوی مُشک ( خُتن )

 

چین از کهن‌ترین و مهمترین کشورهای مشک خیز جهان به شمار می‌آید. نزدیک به دو هزار سال پیش چینی‌ها از مشک در عطر‌گیری و داروسازی استفاده می‌کردند. در «شن نونگ بن تسائو جینگ»(shennong Bencaojing) قدیمترین کتاب دارونامه‌ی دنیا که در سلسله هان (از سال ۲۰۶ قبل از میلاد تا سال ۲۲۰ بعد از میلاد )تألیف شده درباره‌ی مُشک چنین آمده است : مُشک طعم تند و گرم دارد. خواب پریشان را دفع می کند. داروشناسان دوره‌های بعد اطلاعات بیشتری راجع به مُشک بر آنچه در این کتاب آمده افزوده‌اند. چنانکه امروز مردم به طور کامل و دقیق آن را می‌شناسند. به غیر از کتاب‌های پزشکی و داروسازی در کتاب‌های تاریخی و جغرافیائی و تذکره‌ها نیز گهگاه مطالبی درباره‌ی مُشک نقل شده است.
پیشینیان در چین مُشک را به سه گونه تقسیم کرده بودند. نخست آن که در فصل بهار در نافه‌ی آهو (کیسه مشک ) انباشته شده. بر اثر درد و خارش ناشی از آن آهو با سُم خود مشک را از کیسه دفع می کند. بوی و تأثیر این قسم مشک بسیار قوی است و جایی که افتاده باشد گیاه پیرامون آن نمی‌روید. این بهترین نوع مشک به شمار می‌رفت و قیمت آن با مروارید برابر بود. دوم آن که پس از شکار آهوی مشک، نافه را بریده جدا می‌ساختند. این قسم مشک نیز ممتاز است. سوم مشکی بود که از لاشه‌ی آهوی مرده به دست می‌آوردند. این ماده نیز بوی خوش می داد و کاربرد داشت، ولی عطر و اثر آن کم بود. امروز در چین کارشناسان با روش دیگری مشک را به دست می‌آورند. در پرورشگاه هر سال به هنگام پر شدن نافه آهوی نر از ماده مشک، متخصصان با قاشقک مخصوصی مشک را از کیسه در می‌آورند. این کار معمولاً هر سال یک تا دوبار در روزهای خنک تابستان انجام می‌شود و به آهوی مشک زیانی نمی‌رسد.

 

آهوی مُشک ( خُتن )
آهوی مُشک ( خُتن )

 

گفته‌اند در باغ سلطنتی سلسله ی تانگ آهویی بنام آهوی مشک روان (مایع) پرورش داده می‌شد. نافه ی این آهو پر از آبی می‌شد از مشک معمولی بویاتر. اگر قطره‌ای ازآن را در یک سطل آب می ریختند و با آن رخت می‌شستند، آن لباس تا وقتی هم که فرسوده و کهنه می شد باز سخت معطر و خوش رایحه بود ،اما بعدها از این نوع آهوی مشک ذکری در میان نیامده است.در زمان قدیم بخصوص در قرن سوم و چهارم میلادی در میان طبقه ی اشراف کاربرد مُشک رایج بود. آنان در زندگی روزانه از چیزهای مانند بالش، کیسه ی مشک آگین، مرکب تحریر و بند جامه که با مُشک آغشته می‌شد استفاده می‌کردند.

 

مشک ختن و آهوی ختن در منابع ایرانی
خُتن در جنوب غربی استان سین جیانگ(سنجان )واقع است و از دیرباز به صدور یشم و تولیدات ابریشمی معروف بوده است با آنکه در منابع ایرانی امتیاز ختن در داشتن آهوان مشکین و نافه‌ی ختن و صدور مشک از آنجاست و همین ارتباط مشک باختن موجب شهرت آن در دنیای قدیم شده که حافظ می‌گوید: «مژدگانی بده ای خلوتی نافه گشای/که زصحرای ختن آهوی مشکین آمده جای شگفتی است که هیچ کتابی از منابع چینی به صدور مُشک از ختن و مشک خیزی آنجا اشاره نشده است. 
چون ختن از مهمترین شهرهای جاده ابریشم بود، کالاهای تجارتی معمولاً نخست در این شهر جمع می‌شد بعد به نواحی غربی مختلف صادر می‌گردید. وضع صدور مُشک همینطور بود چون مُشک بیشتر از راه ختن وارد ایران می‌شد، ایرانیان آن را مشک ختن می‌خواندند و کم کم گمان می‌کردند که ختن زیستگاه آهوی مُشک است.


*تنتور(به فرانسوی) در اصطلاح پزشکی مایعی است که از تأثیر الکل یا اتر بر جوهرهای مواد گیاهی یا حیوانی یا معدنی بدست آید.

منابع :

  1.  parfumplusmag.fourplusmedia.com/?p=4634
  2. eloisedreyer.com/winter-musk-haves
  3. royalatr.com
  4. Wikipedia.org
  5. liliome.ir
  6. luxbuyer.ir
  7. uk.ilovevaquero.com
  8. szmn.eco.nsc.ru
  9. www.znanijamira.ru

محسن شیروانی


کاربرانی که این مطلب را پسندیده اند:

  • محسن شیروانی
No votes yet.
Please wait...

5 thoughts on “مُشک و رایحه‌ی اسرارآمیز آن”

  1. اینکه اواین نفر چجوری مشک رو کشف کرده میتونه جالب باشه

    No votes yet.
    Please wait...
  2. Very interesting info !Perfect just what I was looking for! “Being rich is having money being wealthy is having time.” by Margaret Bonnano.

    No votes yet.
    Please wait...
  3. اینقدر اسم مُشک و آهوی خُتن توی منابع فارسی اومده که غیرقابل
    باوره که توی ایران مشکی وجود نداره همیشه فکر میکردم مُشک در
    ایران هم وجود داشته.

    No votes yet.
    Please wait...
  4. ستودنیه که کارشناسان چینی برای بدست آوردن مشک از راهی استفاده می کنن که به آهو آسیبی نرسه،
    ای کاش بقیه افرادی که در این زمینه کار می کنن هم به این موضوع دقت می کردن

    No votes yet.
    Please wait...
    1. مسلما هر چه برای حفظ محیط زیست و جانداران موجود تلاش بیشتری کنیم زندگی بهتری خواهیم داشت

      No votes yet.
      Please wait...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *